Fabrikalarda Mavi Yaka Personelin Prim Sistemi
Üretim yapan fabrikalarda Mavi Yakaya Prim vermenin amacı genellikle aşağıdaki sebeplerden dolayı olmaktadır.
• Üretim adetlerini artırmak
• Kaliteyi yükseltmek
• Teslim tarihlerini kaçırmamak
• Kaynak ve montaj kalitesini yükseltmek
• Hurda ve malzeme israfını azaltmak
• Devamsızlığı düşürmek
• Personelin işyerinde kalıcılığını artırmak
Hangi prim sistemi daha uygundur?
Fabrikadaki çalışan sayılarına prim sistemleri farklılık göstermektedir. Orta büyüklükteki fabrikalarda (çalışan sayısı; 50-250 arası) en başarılı prim sistemleri genellikle "Karma prim sistemi"dir.
Karma prim sistemi çok sade ve anlaşılır bir şekilde kurulmalı, çalışanlar formülü 1 dakikada anlayabilmelidir. Karmaşık sistemler genellikle güven kaybına yol açar. Örneğin, karma prim sisteminde, aylık ücretin %10 ve civarı prim havuzu oluşturulabilir.
Örneğin; aylık hedef prim,
Görev Maaş %10 Prim
• Çaycı 35.000 TL 3.500 TL
• Operatör 40.000 TL 4.000 TL
• Usta 45.000 TL 4.500 TL
Prim aşağıdaki gibi hesaplanabilir:
Kriter | Ağırlık |
1.Üretim hedefi | %50-Takım primi |
2.Kalite | %25-Takım primi |
3.Devam ve disiplin | %15-Bireysel prim |
4.İş güvenliği kurallarına uyum | %10-Bireysel prim |
1. Üretim hedefi (%50)
Örneğin; aylık hedef,
• 40 adet Standart ürünü veya
• 25 adet özel üretim ürünü
Hedef gerçekleşme oranına göre puan:
Gerçekleşme | Puan |
%90 altı | 0 |
%90-95 | 50 |
%95-100 | 80 |
%100+ | 100 |
2. Kalite (%25)
Kalite kontrol veya müşteri şikayetleri esas alınabilir.
Örneğin;
• Büyük müşteri iadesi yok
• Yeniden işleme oranı düşük
• Kaynak hataları belirli limit altında
Tam puan = %25
3. Devam ve disiplin (%15)
• Geç kalma yok
• İzinsiz devamsızlık yok
• Disiplin cezası yok
4. İş güvenliği (%10)
• Koruyucu ekipman kullanımı
• Güvenlik kurallarına uyum
• Kaza yaşanmaması
Aylık prim mi üç aylık prim mi?
Eğer bazı aylar sipariş yoğun, bazı aylar sakin ise aylık yerine 3 aylık prim sistemi daha uygun olur. Bu yöntem çalışanlar üzerinde daha güçlü etki oluşturur ve aylık dalgalanmaların oluşturduğu tartışmaları azaltır.
Örneğin;
• 3 aylık hedef üretim
• 3 aylık kalite hedefi
• 3 aylık iş güvenliği hedefi
Takım primi mi bireysel prim mi?
Bir ürünün tamamlanması; kesim, kaynak, montaj, boya, elektrik ve kalite kontrol gibi birçok aşamanın ortak çalışmasını gerektirir. Bu nedenle tamamen bireysel prim yerine ağırlıklı olarak ekip ve fabrika performansına dayalı sistemler daha başarılı olur.
Orta büyüklükteki fabrikalarda:
• %70 takım primi
• %30 bireysel prim uygulanabilir.
Çünkü tamamen bireysel prim sistemi çalışanları birbirine rakip yapar. Tamamen takım primi ise çalışan ile çalışmayanı aynı seviyeye getirir.
Örnek: Fabrikanın aylık üretim hedefi %100 gerçekleşirse herkes takım priminin %70 kısmını alır.
Bireysel bölüm ise:
• Devamsızlık
• Disiplin
• Kalite hatası
• Amir değerlendirmesi ile belirlenir.
Primler tüm mavi yakaya mı yoksa belirli bir gruba mı verilmelidir?
Primler, Mavi Yakalıların bir kısmına (Sadece üretim ve montaj personeline) verilebilir. Ancak bunun objektif ve makul bir gerekçeye dayanması gerekir. Aksi halde çalışanlar arasında "eşit davranma ilkesine aykırılık" iddiaları ortaya çıkabilir.
Üretimle doğrudan ilgili (kaynak, montaj, boya vb.) yaklaşık %60-70'lik mavi yaka grubuna prim verilip geri kalan destek personeli için ise daha farklı bir ödüllendirme sistemi kurulabilir. Bu hem maliyeti kontrol eder hem de primin amacına uygun olmasını sağlar.
Örneğin çaycı, güvenlik görevlisi, şoför üretim hedeflerini doğrudan etkilemiyorsa, onlara üretim primi vermek yerine devamlılık veya şirket başarısına bağlı daha küçük bir ödül sistemi kurulabilir.
Prim sistemi sürekli uygulanır ve düzenli hale gelirse zamanla çalışanlar tarafından ücretin bir parçası olarak algılanabilir. Bu nedenle yönetmelik veya duyuruda;
• Primin garanti olmadığı,
• Şirket hedeflerine bağlı olduğu,
• Yönetim tarafından belirlenen kriterlerle hesaplandığı, açıkça belirtilmelidir.
Prim sistemi kurulurken yapılmaması gerekenler
• Sadece üretim adedine göre prim vermek
• Ustanın keyfine bırakmak
• Formülü sık değiştirmek
• Çalışanların anlayamayacağı kadar karmaşık yapmak
• İş güvenliği ihlallerini görmezden gelmek
Yukarıdakiler maddelere göre prim sistemi kurulursa çalışanlar kalite yerine adede odaklanır ve genellikle:
• Kalite düşüşüne,
• Kaynak hatalarına,
• Boya kusurlarına,
• Dedikodu, huzursuzluk ve adaletsizlik duygularının gelişmesine,
• İş güvenliği ihlallerine neden olur.
Mavi yaka personeli için primin amacı sadece "daha çok çalıştırmak" olmamalıdır. Başarılı prim sistemlerinin verimlilik, kalite ve adalet ilkeleri üzerine kurulması gerekir. Bu şekilde kurulmayan mavi yaka prim sistemleri faydadan çok zarar verebilmektedir.
Abdullah ÖNGÜN I Yönetim Danışmanı
